گوهر معرفت - عرفان و اخلاق کاربردی

پایگاه نشرِ علوم و معارف، تحت إشراف حجة الاسلام حاج شیخ محمّد شاهرخ همدانی از شاگردان علامه آیت الله حاج سیّد محمّدحسین حسینی طهرانی ره

پایگاه نشرِ علوم و معارف، تحت إشراف حجة الاسلام حاج شیخ محمّد شاهرخ همدانی از شاگردان علامه آیت الله حاج سیّد محمّدحسین حسینی طهرانی ره


"شیطان" در اندیشه تفسیری علّامه طهرانی (قسمت دوّم)

یکى از مباحث مطرح شده در ادیان الهى  خصوصا دین مبین اسلام بحث پر دامنه و مورد تأمل شیطان مى باشد. در این مقاله طى چندین اصل  مجموع نظرات مرحوم علامه از خلال آثار ایشان پیرامون حقیقت و ماهیت شیطان از منظر اسلام بدست آمده تا مخاطب را با افکار عالى این عارف و حکیم گرانقدر در این مسأله آشنا سازد. در ادامه قسمت دوّم از این مقاله تقدیم می گردد

أعوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجیم بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحیم وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى سَیِّدِنا مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّیِّبینَ الطّاهِرینَ وَ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى أعْدائِهِمْ أجْمَعینَ مِنَ الآنَ إلَى قِیامِ یَوْمِ الدّینِ  وَ لا حَوْ لَ وَ لا قُوَّةَ إلّا بِاللَّهِ الْعَلیِّ الْعَظیم

«شیطان» از منظر مرحوم علامه آیۀ الله حسینی طهرانی قدّس الله نفسَه الزکیّۀ 

اصل دوّم: شیطان منشأ فساد و شقاوت

در قرآن کریم  شیطان نماد پلشتى تمام عیار و وسوسه کننده به تمام بدی ها و زشتى های اخلاقى است. عارف مسلمان با توجّه این حقیقت  شیطان را ریشه و بازیگر نقش اول صحنه گمراهی نوع بشر دانسته و این منطق قرآنى را در بیان و عمل خود آشکار مى سازد. در دیدگاه انسان موحّد  راه رسیدن به قرب الهى  دوری تمام جانبه از شیطان بوده و انسان برای گشودن دروازه های ملکوت راهی جز إعراض از شیطان و دوری از فرامین او ندارد. مرحوم علّامه طهرانى دراینباره مى فرمایند:

«شیطان دعوت به فحشاء  و منکرات  و خودنمائى  و استکبار  و شرک  و کفر میکند  و انسان را در گمراهى و ضلالت مى برد  و وعده ثبات و دوام در عالم غرور مى دهید  و از فقیر و مصائب و مشکلات مى ترساند  و لیکن خداوند  به عدل و داد  و معروف  و شایسته  و پسندیده  و توحید  وعرفان  و خدابینى  أمر مى کند و انسان را در این راه هدایت می نماید  و وعده ثبات و دوام عالم آخرت  و بقاء  و لقاء الله  و فنای در أسماء حسنى و صفات علیا  و ذات مقدّس و اقدس خود را مى دهد  و از باطل  و پوچ  و غرور بیم مى دهد و به دار السّلام و خانه سعادت دعوت مى کند.

فعلى هذا راه ولایت خداوند،  منحصر در دوری از شییطان و آراء و افکار اوست یعنى از عالم کثرت  و توجّه به عالم غرور  به سوی عالم وحدت و عالم اصیل و حقیقت عرفان و لقای إلهى حرکت کردن  و کثرات این عوالم و پدیده های این نشئات را در نور دیدن  و پشت سر انداختن  و با ندای الله أکبر وارد در وادی ایمن عرفان شدن است. و این با نسیان کثرت  و با ذکر خدا  و ییاد خدا  و پیوسته در اندیشه بودن خدا  و گریستن در فراق خدا  و سوختن از نار ملتهب هجران خدا  صورت مى گیرد.» (امام شناسى، ج ۵ ص ۳۹)

و در جای دیگری در نحوۀ عملکرد شیطان مى فرمایند:

«خداوند در قرآن مجید بیان کرده است که اغوای شیطان بواسطه وعده های دروغ مى باشد که به آنها میدهد و آنان مى پذیرند  و به مقتضای شرک به خداوند عزّ و جلّ و شقاوت ذاتى خود که عین ظلم و عدوان است رهسپار جهنّم شده و به عذاب سخت و دردناک مبتلا مى گردند.

وَ قالَ الشَّیْطانُ لَمَّا قُضِیَ الَْْمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَرُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدْتُکُمْ فَأَخْلَفْتُکُمْ وَ ما رانَ لِی عَلَیْکُ مْ مِنْ سُلْطانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُکُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِی فَلا تَلُومُونِی وَ لُومُوا أَنْفُسَکُمْ ما أَنَا بِمُصْیرِخِکُمْ  وَ میا أَنْیتُمْ بِمُصْرِخِیَّ إِنِّی رَفَرْتُ بِما أَشْرَرْتُمُونِ مِنْ قَبْلُ إِنَّ الظَّالِمِینَ لَهُمْ عَیرابٌ أَلِییمٌ.»

«چون حکم پروردگار براى به جهنّم رفتن متمرّدین و مستکبرین و تابعین آنها در روز قیامت جارى شود، در این حال شیطان به جهنّمیان می گوید: خداوند به شما وعده حقّ نمود، و من نیز به شما وعده‏ هائى دادم لیکن مخالفت آنها را نمودم؛ و من در دنیا علیه شما هیچگونه إعمال قدرت و سلطنتى نداشتم مگر آنکه فقط شما را به گناه خواندم و شما از من پیروى نمودید، بنابراین شما مرا سرزنش و ملامت نکنید بلکه خود را سرزنش و ملامت نمائید! من امروز فریادرس شما نیستم؛ و شما نیز فریادرس من نیستید! در آن زمان که شما در دنیا به من میل مى ‏نمودید و مرا براى خداى خود شریک قرار میدادید، من به این طرز عمل شما کافر بودم؛ بدرستى که ظالمان و ستمکاران در عذابى دردناک واقع میشوند.» (معادشناسى، ج ۴، ص ۱۸۴)

قسمت اوّل

قسمت سوّم

ارسال نظر و طرح سوال

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی