گوهر معرفت - عرفان و اخلاق کاربردی

پایگاه نشرِ علوم و معارف، تحت إشراف حجة الاسلام حاج شیخ محمّد شاهرخ همدانی از شاگردان علامه آیت الله حاج سیّد محمّدحسین حسینی طهرانی ره

پایگاه نشرِ علوم و معارف، تحت إشراف حجة الاسلام حاج شیخ محمّد شاهرخ همدانی از شاگردان علامه آیت الله حاج سیّد محمّدحسین حسینی طهرانی ره


جرم منصور حلّاج‏، کشف اسرار بود

یکى از عالى ‏ترین ثمره استاد همین است که شاگرد را خودسر و یَله نمى ‏گذارد؛ حسین منصور حلّاج* استاد نداشت؛ و همین موجب خطرات براى وى شد. به مناسبت 14 ذی القعده سالروز قتل منصور حلّاج و عاقبتش، مطالبی نفیس و مفید را از کتاب روح مجرّد نقل می کنیم

بسم الله الرحمن الرحیم

جرم و گناه حسین بن منصور حلّاج‏، کشف اسرار بود

منبع: کتاب روح مجرد، متن، ص: 463 تالیف مرحوم حضرت علامه طهرانی ره

یکى از عالى ‏ترین ثمره استاد همین است که شاگرد را خودسر و یَله نمى ‏گذارد؛ و محال است با تحقّق معانى عالیه عرفانیّه در شاگرد، این نحوه از کلمات (جملاتى همچون «أنا الْحَقُّ» و یا «لَیْسَ فى جُبَّتى سِوَى اللهِ» که با آن اصطلاحا "شطحیات" و "طامات" می گویند) از او صادر شود. حسین منصور حلّاج* استاد نداشت؛ و همین موجب خطرات براى وى شد.

نظیر این معنى را باباطاهر عریان میگوید:

به هر ألْفى ألِف قَدّى برآیُو

ألِف قَدُّم که در ألْف آمَدُسْتُم‏

و سعدى شیرازى نه از راه توحید و عرفان، بلکه از جهت ادّعاى علوّ أدبیّات و بلاغت خود می گوید:

هر کس به زمانِ خویشتن بود

من سعدى آخرالزَّمانم‏

حضرت آقا حاج سیّد هاشم، طریقه حلّاج را ردّ می کردند و میفرمودند: در آنچه از او نقل شده مطالبى است که دلالت بر نقصان او دارد. از صدر اسلام تا کنون کسى به جامعیّت مرحوم آقا (قاضى) نیامده است. و ابداً از ایشان و یا احدى از شاگردانشان این‏ گونه مطالب دیده نشد.

مرحوم آقا (قاضی) روزى به من گفتند: سیّد هاشم! سرّ را فاش مکن که گرفتار مى ‏شوى! روزى می رسد که از اطراف و أکناف بیایند و عتبه درت را ببوسند.

میفرمودند: من در تمام مدّت عمر یکبار آنهم در حقیقت بواسطه محذور و حیا سرّى را فاش کردم و تا به حال که ده ها سال است از آن می گذرد گرفتار آنم.

منصور حلّاج اصل مطالبش همان مطالب سائر عرفاست و چیز دگرى ندارد؛ امّا چون فاش کننده اسرار إلهى بود، خلقى را به فتنه و فساد انداخت و سَرش را بالاى چوبه دار برد.

(مرحوم حدّاد) می فرمودند: عطّار مطالبى را از حلّاج نقل کرده است که هر عارفى آن را ببیند و بشنود، رویّه و روش وى را نمى ‏ستاید...

می فرمودند: جُنَید از استادان عرفان است؛ و وقتى حسین (حلّاج) را تخطئه نموده است، معلوم شود در کار حسین منصور حلّاج خللى بوده است.

بارى، گویا همه اتّفاق دارند که: جُرم حسین منصور حلّاج کشف اسرار إلهى بود، و این جرمى است عظیم؛ چنانکه حافظ فرماید:

گفت: آن یار کزو گشت سرِ دار بلند

جرمش آن بود که اسرار هویدا میکرد

*14 ذی القعده روزی است که جناب منصور حلاج را بر بالای دار کشیدند


ارسال نظر و طرح سوال

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی