گوهر معرفت - عرفان و اخلاق کاربردی

پایگاه نشرِ علوم و معارف، تحت إشراف حجة الاسلام حاج شیخ محمّد شاهرخ همدانی از شاگردان علامه آیت الله حاج سیّد محمّدحسین حسینی طهرانی ره

پایگاه نشرِ علوم و معارف، تحت إشراف حجة الاسلام حاج شیخ محمّد شاهرخ همدانی از شاگردان علامه آیت الله حاج سیّد محمّدحسین حسینی طهرانی ره


"شیطان" در اندیشه تفسیری علّامه طهرانی (قسمت هفتم - پایانی)

یکى از مباحث مطرح شده در ادیان الهى  خصوصا دین مبین اسلام بحث پر دامنه و مورد تأمل شیطان مى باشد. در این مقاله طى چندین اصل  مجموع نظرات مرحوم علامه از خلال آثار ایشان پیرامون حقیقت و ماهیت شیطان از منظر اسلام بدست آمده تا مخاطب را با افکار عالى این عارف و حکیم گرانقدر در این مسأله آشنا سازد. در ادامه قسمت هفتم (پایانی) از این مقاله تقدیم می گردد.

بسم الله الرحمن الرحیم

اصل نهم: اساس خلقت و تکوین عالم سراسر خیر و خوبی است

در نگاه اسلام و در بیان قرآن کریم  اساس خلقت و اصل تکوین موجودات خوب و نیکو بوده و خلقت الهى سراسر دارای حُسن می باشد و به تعبیر دانشمندان علوم معقول،  عالم خلقت  نظام احسن آفرینش است که به مرحله ظهور و بروز رسیده است. روی همین اصل قرآنى، خلقت شیطان هم در اصل و اساس کار خوبى بوده (زیرا اساساً خلقت کار خداوند متعال بوده و از پروردگار جهان کار بد سر نمى زند!)، اما این بیان دلیل بر بد نبودن کارهای شیطان و ظلمانى نبودن اعمال او نمى شود. مرحوم علامه قدّس الله نفسَه الزریّۀ در این باره مى فرمایند:

«در سازمان‏ ارائه اندیشه و عرفان اسلامى، جمیع موجودات جهان زیبا و نیک و پسندیده و محمود و مورد ستایش و تمجید و تحمید و تحسین و تعریف مى‏باشند. خالق یکى است، و آفریده‏شده بدست او نیز یکى است. و آن سراسر شکوفائى و بهجت و نزاهت و کمال و اتمام و اتقان است.

ذلِکَ عالِمُ الْغَیْبِ وَ الشَّهادَةِ الْعَزِیزُ الرَّحِیمُ* الَّذِی أَحْسَنَ کُلَّ شَیْ‏ءٍ خَلَقَهُ وَ بَدَأَ خَلْقَ الْإِنْسانِ مِنْ طِینٍ‏. (آیه 6 و 7، از سوره 32: السّجدة)

«آنست خداوند داناى پنهان و آشکار که عزیز و رحیم است. آن کسى که نیکو کرد تمام چیزهائى را که آنها را آفریده است. و ابتداى آفرینش انسان را از خاک گل‏آلود قرار داد.»

قالَ فَمَنْ رَبُّکُما یا مُوسى‏* قالَ رَبُّنَا الَّذِی أَعْطى‏ کُلَّ شَیْ‏ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى‏. (آیه 49 و 50، از سوره 20: طه‏)

«فرعون گفت: پس چه کسى مى‏باشد پروردگار شما دو نفر (موسى و هارون) اى موسى؟! موسى گفت: پروردگار ما آن کسى است که به هر چیز، مقدار ظرفیّت و هویّتش و استعدادش را در جهان آفرینش عطا کرده است، و سپس آن را در راه و مسیر کمال وجودى خود به راه انداخته و بدان سمت هدایت نموده است.»

سَبِّحِ اسْمَ رَبِّکَ الْأَعْلَى* الَّذِی خَلَقَ فَسَوَّى* وَ الَّذِی قَدَّرَ فَهَدى‏. (آیات 1 تا 3، از سوره 87: الاعلى‏)

«تسبیح و تقدیس کن (پاک و منزّه بدار) اسم پروردگارت را که از همه برتر و عالى ‏تر است؛ آن پروردگارى که آفرید و سپس بنیان سازى نمود، و آن پروردگارى که به هر موجود لباس اندازه به خود در بر کرد، و به هر چیز اندازه زد و سپس آن را در راه کمال و مسیر خودش رهبرى فرمود.»

اصل خلقت شیطان خوب است. زیرا بر اساس حکمت بالغه خداوند صورت گرفته است. و دانستیم که آن نیز مخلوق خداست؛ و هر مخلوق خداوند خوب است.» (الله شناسى، ج ۳، ص ۱۰۷و ۱۰۸(

نتیجه:

با توجه به این اصول شیطان تنها یکى از مخلوقات خداوند بوده و تمام احکام عمومى مخلوقات بر شیطان حمل مى شود و نقش شیطان معنا بخشى به اختیار و اراده مکلفیّن بوده و بدون وی اختیار و در نتیجه سلوک و ترقىّ معنوی مکلفیّن کاملا بى معنا مى شد. زیرا در جهان خلقت هیچ چیز از دامنه قدرت و مشیّت الهى خارج نبوده و مخلوقات تماما تحت قدرت خداوند قهّار مى باشند و هر یک به حسب تکوین  نقش الهى خود را در عالم ایفاء مى نمایند. پس شیطان از ناحیه تشریع پلید و خبیث بوده و طاعتش منشأ شقاوت و بدبختى است و از ناحیه تکوین مصداق قاعده کلیه ایست که مى فرماید: الَّذِی أَحْسَنَ کُلَّ شَیْ‏ءٍ خَلَقَهُ.

اللهم صل علی محمد و آل محمد

ارسال نظر و طرح سوال

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی